Zakład podatkowy polskiej spółki na budowie za granicą – kiedy kontrakt zamienia się w podatek w innym kraju

Stan prawny na: październik 2026

Załóżmy, że Radosław prowadzi w Elblągu spółkę z o.o., która montuje stalowe konstrukcje hal. Dostał kontrakt na halę produkcyjną pod Ingolstadt w Bawarii. Start w marcu, odbiór przewidziany za 14 miesięcy. Umowa leży na biurku, a w głowie jedno pytanie: czy to już zakład w Niemczech i co to zmienia w naszej księgowości w Polsce?

Dobre pytanie, bo od niego zależy, gdzie spółka zapłaci podatek dochodowy od zysku z tego kontraktu. Przejdziemy przez nie na przykładzie Radosława. To przykład, nie historia klienta. Zaczynamy od umowy między Polską a Niemcami, bo to ona rozstrzyga.

Kiedy plac budowy staje się zakładem – co mówi umowa z Niemcami?

Umowa polsko-niemiecka z 2003 r. mówi w art. 5 ust. 3: plac budowy lub prace budowlane albo instalacyjne stanowią zakład tylko wtedy, jeżeli trwają dłużej niż dwanaście miesięcy.

Co to daje w praktyce? Jeśli budowa nie trwa dłużej niż 12 miesięcy, zakładu z tytułu budowy nie ma. Jeśli spółka nie ma w Niemczech zakładu z innego tytułu, na przykład stałego biura, zysk z kontraktu opodatkowuje tylko Polska. Chodzi o podatek od zysku. Podatek potrącany od robót, VAT i podatki od wynagrodzeń pracowników ocenia się osobno. Jeśli trwa dłużej, Niemcy mogą opodatkować zysk, który da się przypisać zakładowi.

Liczy się moment, od którego to działa. Według niemieckiej izby przemysłowo-handlowej przekroczenie progu tworzy zakład od początku budowy, a nie dopiero od 13. miesiąca. Zysk z pierwszego roku nie jest więc „bezpieczny”, dopóki nie wiadomo, że próg nie padnie.

Próg 12 miesięcy dotyczy zakładu z tytułu budowy. Zakład może powstać także z innej przyczyny, np. przez stałe biuro w Niemczech albo przez zależnego przedstawiciela, który zawiera umowy w imieniu spółki.

Granica nie jest wszędzie taka sama, więc nie przenoś jej bezmyślnie na inne kraje. W umowie z USA jest 18 miesięcy. Obowiązujący próg dla każdego państwa sprawdza się w aktualnym tekście umowy, razem z protokołami zmieniającymi i konwencją MLI.

Uwaga na Norwegię: obok placu budowy działa tam osobna reguła dla usług. Gdy przedsiębiorstwo świadczy usługi przez osoby przebywające w Norwegii łącznie ponad 183 dni w ciągu dowolnych dwunastu miesięcy, a ponad 50 proc. jego przychodów brutto z działalności w tym okresie pochodzi z usług świadczonych tam przez te osoby, uznaje się, że ma tam zakład – choć żadna budowa nie trwała 12 miesięcy.

W przykładzie Radosława: 14 miesięcy to więcej niż 12, więc ryzyko zakładu w Niemczech jest realne. Nie przesądzone, bo liczy się czas faktyczny, a nie data odbioru z umowy. Do tego zaraz dojdziemy.

Jak liczyć 12 miesięcy: od kiedy, przerwy, podwykonawcy?

Umowa nie opisuje, jak mierzyć czas trwania budowy. Tu pomaga Komentarz OECD do art. 5 modelowej konwencji – nie jest częścią umowy, ale zwykle służy jako wskazówka interpretacyjna. Według streszczeń tego Komentarza w materiałach organu podatkowego innego państwa schemat jest taki:

• Początek. Czas liczy się od dnia, w którym wykonawca zaczyna pracę w tym kraju, także przygotowawczą. W przykładzie Radosława kontenery biurowe i zaplecze stanęły w lutym, a pierwsza stal przyjechała w marcu. Zegar mógł ruszyć w lutym.
• Koniec. Czas biegnie do zakończenia prac albo ich trwałego porzucenia.
• Przerwy. Tymczasowe przerwy, np. zimowa albo z braku materiału, co do zasady nie zatrzymują biegu terminu. Budowa stoi, a czas leci.
• Podwykonawcy. Czas pracy podwykonawcy na placu budowy zalicza się generalnemu wykonawcy. Radosław nie „wyłącza” z rachunku elektryków, bo pracują dla innej firmy.
• Kilka umów, jedna budowa. Inwestycja oparta na kilku umowach może być traktowana jako jedna całość, jeśli tworzy spójny projekt.

Niemieckie przepisy krajowe są ostrzejsze: w podatku przemysłowym (Gewerbesteuer) budowa jest zakładem już po sześciu miesiącach. O opodatkowaniu zysku polskiej spółki rozstrzyga jednak umowa, a ta obejmuje także Gewerbesteuer – ochrona z umowy działa więc również przy tym podatku. Krótszy próg krajowy może mimo to wiązać się w Niemczech z obowiązkami formalnymi – to pytanie do zagranicznego partnera.

Czy w konkretnej budowie próg padnie, to ocena stanu faktycznego: harmonogramu, protokołów, zaplecza. Robi się ją z zagranicznym partnerem w kraju budowy. My dostarczamy mu dane. Dane warto zbierać od pierwszego dnia, a nie od odbioru.

Co się dzieje, gdy zakład powstaje?

Niemcy mogą opodatkować zyski przypisane zakładowi, ale „tylko w takiej mierze, w jakiej mogą być przypisane temu zakładowi”. Umowa i protokół do niej zawężają to dodatkowo:

• do zakładu przypisuje się zyski wynikające z samej działalności budowlanej lub montażowej, a nie zyski z dostaw towarów, które realizuje centrala spółki, któryś z jej zakładów albo osoba trzecia;
• dochodu z projektowania, planów, prac inżynieryjnych czy usług technicznych wykonywanych w Polsce w związku z zakładem w Niemczech nie przypisuje się temu zakładowi;
• przy ustalaniu zysku zakładu można odliczyć nakłady poniesione dla zakładu, także koszty zarządzania i ogólne koszty administracyjne, bez względu na to, gdzie powstały.

Do tego dochodzą obowiązki rejestracyjne i deklaracyjne w Niemczech. Jakie dokładnie i w jakich terminach, ustala zagraniczny partner.

Co z tym w Polsce: CIT od całości dochodu i unikanie podwójnego opodatkowania

Spółka z siedzibą lub zarządem w Polsce podlega w Polsce CIT od całości dochodów, bez względu na to, gdzie je osiągnęła. Zakład w Niemczech tego nie zmienia, ale uruchamia mechanizm unikania podwójnego opodatkowania. Który, zależy od umowy: w jednych Polska zwalnia dochód, w innych zalicza zapłacony podatek, a konwencja MLI zmieniła metodę w części umów. Dla innego kraju niż Niemcy metodę sprawdza się więc osobno.

W umowie z Niemcami w brzmieniu z 2003 r. Polska zwalnia dochód, który zgodnie z umową może być opodatkowany w Niemczech (art. 24 ust. 2 lit. a). Zaliczenie zapłaconego podatku umowa przewiduje tylko dla dywidend, odsetek i należności licencyjnych (art. 24 ust. 2 lit. b) oraz wtedy, gdy oba państwa inaczej kwalifikują ten sam dochód (ust. 3). W ustawie o CIT odpowiada temu zwolnienie dochodów zagranicznych, jeśli umowa międzynarodowa tak stanowi (art. 17 ust. 1 pkt 3). Gdy umowa przewiduje inną metodę, stosuje się odliczenie proporcjonalne (art. 20 ust. 1). Różnice między metodami opisaliśmy w osobnym tekście o metodach unikania podwójnego opodatkowania.

Konwencja MLI tej metody nie zmienia: Polska nie objęła nią umowy z Niemcami.

Skutek dla ksiąg Radosława: dochód przypisany zakładowi w Niemczech i koszty z nim związane nie wchodzą do podstawy opodatkowania w Polsce. Zwolnienie obejmuje więc dochód zakładu, a nie cały kontrakt: zysków z dostaw realizowanych przez centralę umowa zakładowi nie przypisuje. Dwa wnioski. Po pierwsze, przychody i koszty niemieckiego kontraktu trzeba w ewidencji rozdzielić od reszty działalności, a w kontrakcie wydzielić część zakładową, inaczej nie ma czego zwolnić. Po drugie, strata przypisana zakładowi co do zasady nie obniży polskiego dochodu.

Jeśli kontrakt przechodzi przez koniec roku podatkowego, a nie wiadomo jeszcze, czy próg padnie, sposób ujęcia kontraktu w zeznaniu za pierwszy rok ustala się z góry, a podstawy prognozy warto udokumentować. Gdy próg padnie później, zakład obejmie także ten pierwszy rok. Wtedy trzeba ponownie ocenić rozliczenie tego roku i w razie potrzeby złożyć korektę zeznania CIT-8. Ryzyko nie jest symetryczne: dochód opodatkowany w Polsce, który później okaże się dochodem zakładu, daje nadpłatę do odzyskania, a dochód wyłączony za wcześnie, gdy próg ostatecznie nie padnie, daje zaległość z odsetkami. Gdy zakład nie powstanie, dochód z kontraktu zostaje w Polsce w zwykłym trybie.

Jak prowadzimy taką księgowość na co dzień, opisujemy w tekście o księgowości spółki z o.o. z dochodami zagranicznymi.

Zakład a pracownicy: dlaczego 183 dni przestaje wystarczać?

Zwykle pracownik wysłany do Niemiec jest opodatkowany tylko w Polsce, jeśli łącznie spełnione są trzy warunki: nie przebywa tam dłużej niż 183 dni w dowolnym 12-miesięcznym okresie rozpoczynającym się lub kończącym w roku podatkowym, pensję wypłaca pracodawca bez siedziby w Niemczech i nie ponosi jej zakład, który pracodawca ma w Niemczech. 183 dni to więc jeden z warunków, a nie bezpieczny próg. Ostatni warunek (art. 15 ust. 2 lit. c) przestaje być spełniony, gdy wynagrodzenie ponosi zakład w Niemczech. Gdy pracownik pracuje przy kontrakcie zakładu, a koszt jego pensji obciąża zakład, same dni pobytu już nie chronią. Wynagrodzenia pracowników oddelegowanych do zakładu trzeba więc ocenić osobno.

Zakład a VAT: to nie to samo

Zakład z umowy podatkowej to inne pojęcie niż stałe miejsce prowadzenia działalności w VAT. Jedno nie wynika z drugiego. Jak wygląda VAT przy robotach budowlanych w Niemczech, opisaliśmy w tekście o rozliczeniu usług budowlanych wykonanych w Niemczech.

Przed podpisaniem kontraktu: lista kontrolna

Radosław ma jeszcze czas, żeby ustawić kontrakt tak, by nic go nie zaskoczyło. Co sprawdza, zanim podpisze:

1. Harmonogram z buforem. Planowany początek (razem z pracami przygotowawczymi) i koniec. Odbiór przewidziany po 14 miesiącach może spokojnie zamienić się w 16.
2. Kalendarz na budowie. Daty wejścia i zejścia z placu, przerwy i ich przyczyny, notowane na bieżąco. Dziennik budowy i protokoły to ważniejsze dokumenty, niż się wydaje.
3. Zakres i podwykonawcy. Kto pracuje na placu, od kiedy do kiedy i na jakiej podstawie. Umowy z podwykonawcami na piśmie.
4. Umowa z inwestorem. Zapisy o terminie, zmianach terminu i odbiorach częściowych. Jedna budowa na kilku umowach nie przestaje być jedną budową.
5. Polskie księgi. Osobna analityka przychodów i kosztów kontraktu, jasne zasady alokacji kosztów wspólnych.
6. Ludzie. Lista pracowników na budowie, daty pobytu, kto wypłaca wynagrodzenia (por. sekcję o pracownikach). Sprawy ubezpieczeniowe, wnioski A1 i zgłoszenie delegowania w kraju budowy (w Niemczech m.in. w budownictwie) to osobne tematy.
7. Niemcy. Pytania do zagranicznego partnera, przed podpisaniem umowy i przed pierwszą fakturą, a nie w połowie budowy. Niemiecki zleceniodawca ma co do zasady obowiązek potrącić 15 proc. wynagrodzenia za roboty budowlane w Niemczech, chyba że wykonawca przedstawi zaświadczenie o zwolnieniu (Freistellungsbescheinigung). Zaświadczenie załatwia się z wyprzedzeniem, razem z partnerem.

Czego nie robimy: nie dzielimy kontraktu na kawałki po to, żeby „zmieścić się” w 12 miesiącach. O tym w FAQ.

Co robimy my, a co specjalista w kraju budowy?

Polską stronę rozliczamy sami: prowadzimy księgi spółki, w tym analitykę kontraktu, kalendarz i dokumentację potrzebną do rozliczenia w Polsce, oraz krajowe kadry i płace. Zakres obsługi pracowników wysłanych na budowę ustalamy do konkretnego zlecenia. Przygotowujemy też dane, które partner w kraju budowy będzie musiał dostać.

Ocenę obowiązków i rozliczenia w danym państwie, w tym pytanie, czy zakład w ogóle powstał, uzgadniamy z zagranicznym partnerem, czyli specjalistą w kraju budowy.

Podejmujemy się obsługi wymienionych formalności. To, które obowiązki dotyczą konkretnego kontraktu i co wykonujemy sami, a co z partnerem, ustalamy przed rozpoczęciem obsługi.

Najczęstsze pytania

Czy 12 miesięcy liczy się dla całego kontraktu, czy dla każdej umowy osobno?

Co do zasady dla placu budowy lub projektu jako całości, a nie dla każdej umowy z osobna. Jeśli kilka umów składa się na jedną inwestycję, ocenia się ją łącznie.

Czy liczą się dni pracy, czy czas kalendarzowy?

Co do zasady czas kalendarzowy. Próg dotyczy czasu trwania budowy, a nie sumy dni, w które ktoś faktycznie pracował, bo przerwy tymczasowe się wlicza.

Czy podzielenie kontraktu na dwa krótsze załatwia sprawę?

Nie. Sztuczne dzielenie jednej inwestycji na części poniżej progu jest znanym sposobem obchodzenia umowy i organy podatkowe na to patrzą. Takich układów nie doradzamy. Jeśli kontrakt naprawdę składa się z odrębnych budów, ocena zależy od faktów, a nie od zapisu w umowie.

Czy zakład powstaje, jeśli w Niemczech pracują u nas tylko podwykonawcy?

Może powstać. Czas pracy podwykonawców na placu budowy zalicza się wykonawcy generalnemu, więc sama zmiana układu umów nie zeruje licznika.

Skąd to wiemy

Instytucja	Co	Link
Sejm RP / ISAP	Umowa PL-DE z 14.05.2003 r. wraz z Protokołem (art. 5, 7, 15, 24), Dz.U. 2005 nr 12 poz. 90	https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20050120090
Sejm RP / ISAP	Ustawa o CIT, tekst jednolity, Dz.U. 2026 poz. 554 (art. 3, 7, 17, 20)	https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20260000554
Ministerstwo Finansów	Konwencja MLI – stosowanie, stanowisko Polski (umowa z Niemcami nieobjęta MLI)	https://www.podatki.gov.pl/podatkowa-wspolpraca-miedzynarodowa/konwencja-mli/stosowanie-mli/
Sejm RP / ISAP	Umowa PL-NO, Dz.U. 2010 nr 134 poz. 899	https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20101340899
Sejm RP / ISAP	Umowa PL-US, Dz.U. 1976 nr 31 poz. 178	https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19760310178
IHK (niemiecka izba przemysłowo-handlowa)	Bauausführung und Montage – przekroczenie minimalnego okresu tworzy zakład od początku budowy	https://www.ihk.de/blueprint/servlet/resource/blob/4511304/41b11a6442401024e68704e47fc3679c/bauausfuehrung-montage-data.pdf
HMRC	International Manual INTM264800 i INTM266130 (budowa jako zakład, streszczenie Komentarza OECD)	https://www.gov.uk/hmrc-internal-manuals/international-manual/intm264800
Bundeszentralamt für Steuern	Bauabzugsteuer (§ 48 i § 48b EStG)	https://www.bzst.de/DE/Unternehmen/Bauleistungen/bauleistungen_node.html
Sejm RP / ISAP	Ordynacja podatkowa, art. 81 (korekta deklaracji)	https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20250000111
Bundesministerium der Finanzen	Amtliches Gewerbesteuer-Handbuch 2024, R 2.9 (Bauausführungen oder Montagen, sześć miesięcy)	https://ao.bundesfinanzministerium.de/gewsth/2024/A-Gewerbesteuergesetz/I-Allgemeines/Paragraf-2/r-2-9-2.html

Co dalej

Jeśli masz przed sobą kontrakt budowlano-montażowy za granicą, zbierz trzy rzeczy: harmonogram, projekt umowy i listę osób, które pojadą na budowę. Z tym najłatwiej ustalić, co rozdzielić w polskich księgach i co uzgodnić z zagranicznym partnerem w kraju budowy.

Zadzwoń: 532 884 466. Powiedz, w jakim kraju budujecie i ile ma trwać kontrakt. Polską stronę rozliczymy sami, ocenę obowiązków w kraju budowy uzgodnimy z zagranicznym partnerem.